Darmowe rzeczy są dobre, bo są dobre i darmowe

Nie ma to jak dostać coś wartościowego za darmo. Wiele osób twierdzi, że na tym polega ruch otwartego oprogramowania. To nie do końca jest prawdą, bo można zarabiać na oprogramowaniu open source, a wręcz je sprzedawać. Faktem jednak jest, że coraz więcej materiałów w Internecie jest (legalnie) dostępna za darmo. Dzisiaj chciałem zwrócić uwagę na trzy książki, które warte są poznania, kiedy zabieramy się do pracy z językami programowania Haskell i Ruby.

Naukę języka Haskell można zacząć, korzystając z Wikibooks. Dostępna tam jest książka o tym języku. Obejmuje treścią niemal wszystko co z Haskellem się wiąże, chociaż nie każdy fragment książki został dopracowany, jak to często z Wiki bywa. To, co jest już napisane, jest jednak naprawdę porządną porcją wiedzy, zarówno dla zaczynających poznawanie języka jak i dla chcących poznać go lepiej.

Drugą pozycją o języku Haskell, bardzo obiecującą ale jeszcze nie skończoną, jest książka "Real world Haskell", która stanowi przystępnie napisane wprowadzenie do języka. Powstaje ona dosłownie na oczach jej czytelników, ponieważ kolejne fragmenty pojawiają się na stronie w miarę, jak autorzy książki je tworzą. Dodatkowo, każdy akapit można komentować, sugerując zmiany lub błędy (ten sposób pisania książki można by nazwać zgodnym z Web 2.0).

Wiele osób poznających język Ruby z kolei na pewno zna już ten adres: "Programming Ruby - The Pragmatic Programmer's Guide". Są tacy, którzy uważają Pickaxe (jak popularnie zwana jest też ta książka) za angielskojęzyczną biblię programistów Ruby. Dla wszystkich tych jednak, którzy nie trafili jeszcze pod wyżej wymieniony adres mam informację - to podstawowy zbiór informacji o języku Ruby. Nie jest to niestety książka do nauki stylu programowania w tym języku, ale jako baza wiedzy o składni i bibliotece standardowej (do wersji 1.6) jest niezastąpiona.

Życzę wszystkim dobrej lektury na święta!

Procesory wielordzeniowe a programowanie

Miesiąc temu obiecałem napisać o rewolucji w sposobie myślenia o pisaniu programów. Zdradziłem wtedy, że chodzi o język Haskell. Czym więc jest Haskell? Jest językiem programowania (to raczej nie jest niespodzianka) o następujących cechach:

1. czysto funkcyjny - o ile programowanie funkcyjne jest samo w sobie diametralnie innym podejściem do tworzenia oprogramowania, to dopiero "czysta" funkcyjność Haskella jest prawdziwym unikatem, o którym za chwilę
   
2. funkcje jako wartości podstawowe - funkcje mogą być parametrami lub wartościami wynikowymi innych funkcji
   
3. currying funkcji - w największym skrócie chodzi o to, że podając np. dwuparametrowej funkcji "dodaj" jeden parametr (np. 3), otrzymujemy w rezultacie nową funkcję jednoparametrową (którą można by nazwać "dodaj3do")
   
4. z silną i statyczną kontrolą typów - nie zamierzam bynajmniej rozpoczynać tu dyskusji o wyższości świąt Bożego narodzenia na świętami Wielkiejnocy (w wydaniach "silna czy słaba" / "statyczna czy dynamiczna" kontrola typów), zawsze sugeruję użycie najbardziej odpowiedniego narzędzia w określonej sytuacji
   
5. z odgadywaniem typów - interpreter lub kompilator potrafi (w zdecydowanej większości przypadków) poprawnie "odgadnąć" typ wyrażenia, więc programista nie musi go jawnie deklarować; tak przy okazji, to połączenie statycznej kontroli typów z ich odgadywaniem typów jest bardzo dobrym rozwiązaniem, bo pozwala ograniczyć charakterystyczną dla statycznie typowanych języków "rozwlekłość" kodu
   

Wyjaśnienia wymaga przede wszystkim "czystość" podejścia funkcyjnego zastosowana w Haskellu. Autorzy języka trzymają się ściśle definicji funkcji wyniesionej z dziedziny, która dała nam funkcje - matematyki. Jednym z założeń funkcji jest to, że nie może wpływać ona na otoczenie oraz to, że dla danego parametru wejściowego zawsze daje ten sam wynik. Takiego założenia nie spełnia np. najprostsza "funkcja" (można by ją dla uniknięcia niejednoznaczności określić jako "procedura") pobierania znaku z klawiatury - getChar. Wiele innych języków funkcyjnych przymyka na ten fakt oko i nie robi z tego powodu żadnego problemu. Haskell idzie krok dalej i, korzystając z bardzo abstrakcyjnego działu matematyki zwanego teorią kategorii, wprowadza wyraźny podział na właściwe funkcje (spełniające wymagania definicji funkcji) oraz monady (nie wiem niestety czy to poprawne polskie określenie, równie złe ale dające pewien punkt odniesienia to "akcje"). O tym czym są monady w kontekście języka Haskell pewnie jeszcze napiszę przy okazji (to ulubiony temat blogów o Haskellu), na razie powinna wystarczyć informacja, że Haskell rozróżnia funkcje i akcje.

Całe to zamieszanie z czystością podejścia funkcyjnego raczej odstrasza niż zachęca. Dlaczego więc twórcy Haskella tak się przy tym upierają? Jakie korzyści może to przynieść? I co to wszystko ma wspólnego z tematem posta - procesorami wielordzeniowymi?

Własności funkcji matematycznej - funkcja zawsze da ten sam wynik dla określonego parametru i nigdy nie wpłynie na wywołanie innej funkcji - sprawiają, że jej zastosowanie w programie komputerowym daje potężne możliwości optymalizacji dla kompilatora lub interpretera. Nie ma też żadnego ryzyka związanego z uruchomieniem np. 32 współbieżnych wątków obliczających dowolną funkcję (czego nie można powiedzieć o uruchomieniu chociażby 2 współbieżnych wątków dokonujących modyfikacji w systemie plików). A nie ma lepszej metody na wykorzystanie coraz bardziej popularnych procesorów wielordzeniowych niż aplikacje wielowątkowe.

Chwila - wielu czytelników zapewne teraz zwróci uwagę - aplikacje wielowątkowe to przecież żadna nowość. Zaletą podejścia w Haskellu jest jednak to, że jawnie oddzielone są od siebie bezpieczne bloki kodu (gdzie bezpieczeństwo oznacza "możliwość wpływania na swoje otoczenie") od potencjalnie niebezpiecznych.

A teraz coś z zupełnie innej beczki

Już od niepamiętnych dla mnie czasów nie zdarzyło się coś podobnego. Mój mózg niemal wywrócił się na lewą stronę pod wpływem nowo przyswojonej wiedzy. Niemal czułem, jak nieużywane do tej pory synapsy nagle budzą się i zaczynają pracować nad tworzeniem nowych połączeń (skrzypiąc przy tym niemiłosiernie). To było uczucie z gatunku tych najbardziej odświeżających i wymagających zmiany dotychczasowych przyzwyczajeń. Jeszcze ciągle , mimo że upłynęły już 2 tygodnie, nie otrząsnąłem się z szoku intelektualnego.

Co wywołało ten wstrząs? Coś tak przyziemnego i nie kojarzącego się z odczuciami, które właśnie opisałem, jak... poznanie nowego języka programowania. Znacząco odmiennego od tych, które znałem i używałem do tej pory. Niszowego, ale i odkrywczego. Po prostu - czysto funkcyjnego. Tak, wiem, to żadna nowość, języki funkcyjne żyją od dawna i mają się dobrze, jednak jakimś dziwnym trafem do tej pory nie miałem z nimi styczności. Aż do teraz. I podejrzewam, że już na dobre zagoszczą w moim małym świecie.

Ten post to tylko zajawka. Szczegóły oczywiście też się pojawią. Na razie musi wystarczyć jeden - chodzi o język Haskell.